Blog wykorzystuje pliki Cookies w celu realizacji świadczonych usług.
~ Psychologia ~
Wielkie pomyłki psychologii
Wtorek, 5 listopada 2013

Tak to już w nauce bywa, że aktualizujemy stare teorie i tworzymy nowe, oczywiście bardziej trafne. W miarę rozwoju danej dziedziny replikujemy eksperymenty, powtarzamy badania i wysuwamy nowe wnioski, które jako ostateczne i właściwe mogą pomóc nam w dokonywaniu kolejnych odkryć, a co za tym idzie w budowaniu teorii otaczającej nasz rzeczywistości. Badanie naukowe, aby mogło być uznane za rzetelne (zwłaszcza w psychologii) powinno być niejednokrotnie powtarzane, przeprowadzone na reprezentacyjnej próbie osób itd. Mimo że w naukach społecznych mamy jasno określone warunki przeprowadzania eksperymentów, które zawierają się w metodologii badań, psychologowie nie uniknęli wielkich pomyłek, czasem katastrofalnych w skutkach.

Burzliwe losy badań nad inteligencją

Henry Goddard, naukowiec zafascynowany rolą biologii i odziedziczalności, która według niego dominuje np. opóźnienie umysłowe, opublikował w 1914 roku artykuł, sugerując, że niemożliwa jest równość między ludźmi, gdyż istotną właściwością różnicującą wszystkich jest… inteligencja. Według Goddarda twoje powodzenie życiowe zależy od inteligencji, która wykazuje wysoki wskaźnik odziedziczalności. Mówiąc wprost, jeśli urodziłeś się inteligentny, prawdopodobnie sobie poradzisz, wiele osiągniesz, jeśli urodziłeś się głupszy, no cóż, niestety marna przed tobą przyszłość, ponadto nie jesteś w stanie nic zmienić. Dość frustrująca teoria.  Warto wspomnieć, że Henry Goddard przebadał Skalą Inteligencji Bineta (którą przetłumaczył na język angielski) ludzi różnych narodowości, którzy wyemigrowali do Stanów Zjednoczonych. Wyniki badań były zdumiewające. Według danych, które zebrał: 87% Rosjan, 83% Żydów, 80% Węgrów i 79% Włochów było upośledzonych i opóźnionych w rozwoju umysłowym.

Badania innego naukowca, Roberta Yerkesa przeprowadzone dość dawno temu – w okresie I wojny światowej – pokazały, że poszczególne grupy etnicznie znacznie różnią się poziomem inteligencji. Według Yerkesa ludzie nie posługujący się językiem angielskim jako ojczystym i Murzyni amerykańscy są znacznie mniej inteligentni niż biali rodowici mieszkańcy USA. Co ciekawe, badania uznano za całkowicie wiarygodne i na ich podstawie sporządzono Ustawę Imigracyjną USA, która ograniczała liczbę napływających z całego świata imigrantów.

Oprócz tego, że inteligencję uznawano za właściwość dziedziczną, twierdzono, że jest stała i niezmienna. Osoby o niższym IQ według naukowców były skazane na życiową porażkę, której nie mogły przeciwdziałać. Autorem tego poglądu był Galton, uznawany także za ojca eugeniki*(kuzyn Darwina).

Biologiczny determinizm inteligencji i poglądy o etnicznych różnicach IQ były szczególnie popularne na przełomie lat 60/70 XX wieku, czyli relatywnie niedawno. W 1969 roku Arthur Jensen stwierdził, że inteligencja w 80% zależy od czynników genetycznych, a różnica IQ między białymi a czarnymi mieszkańcami USA wynosi jedno odchylenie standardowe.

Na tej podstawie Herrnstein sformułował tezę o istnieniu warstwy społecznej zwanej „merytokracją”, która osiąga sukces dzięki zdobytemu wykształceniu, a stopień zakończonej edukacji jest ściśle związany z poziomem inteligencji. Co więcej, jeszcze 1994 roku ukazała się obszerna publikacja Murraya i Herrnsteina, według której programy kompensacyjne i stymulujące rozwój intelektualny dla opóźnionych w rozwoju w USA, są nieskuteczne i powinny zostać wycofane.

Zdumiewające wyniki badań nad inteligencją zmobilizowały Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne, które postanowiło sprawdzić ich rzetelność. Okazało się, że wszystkie dotychczasowe tezy i teorie były niesłuszne. Inteligencja jest tylko w 50% uwarunkowana genetycznie, natomiast druga połowa to niemniej istotny wpływ środowiska. Zmiana otoczenia na bardziej rozwojowe i stymulujące powoduje wzrost inteligencji o jedno odchylenie standardowe, czyli dokładnie o tyle, o ile różnili się czarni mieszkańcy USA od białych (którzy zazwyczaj żyli w gorszych warunkach). Ponadto zaobserwowano pewną specyficzną właściwość, którą nazywamy efektem Flynna. Inteligencja ludzi w ciągu pięćdziesięciu lat zwiększyła się aż o 15 punktów. Wzrost IQ możemy wytłumaczyć czynnikami kulturowymi: lepszym odżywianiem, zdrowszym trybem życia itd. Mimo wszystko błędy wcześniejszych badań przysporzyły niemało kłopotów amerykańskim imigrantom, a różnice w IQ wynikały z niedostosowania kulturowego testów mierzących inteligencję. Trudno stworzyć uniwersalny etnicznie test mierzący inteligencję. Jako pierwszy tego zadania podjął się Cattell.

Spaczona seksualność według Kinseya

Pewnie słyszałeś o słynnym badaniu Kinsleya nad seksualnością ludzi. Przeprowadzone jeszcze w latach 40-tych wywołało spore poruszenie wśród naukowców i nie tylko. Z raportu wynikało, że aż 90% mężczyzn i 30% kobiet zdradza swoich partnerów, co trzeci mężczyzna przyznaje się do kontaktów homoseksualnych, a dzieci są niezwykle zainteresowane tematyką seksualności. Wkrótce stwierdzono jednak, że badania zostały niewłaściwie przeprowadzone, uczestnicy nie stanowili grupy reprezentatywnej, gdyż rekrutowano ochotników. 1/3 wszystkich badanych była wcześniej karana za niewłaściwe kontakty seksualne, 10% mężczyzn stanowili homoseksualiści, a za małżeństwo uznawano każdy związek, który trwał rok. Jak widać procedury badawcze mają ogromny wpływ na przebieg, a co za tym idzie, na wyniki badania.

Błędne analizy eksperymentów się zdarzają, dlatego należy poddawać je replikacji, czyli powtórnemu badaniu. Dzięki temu pierwsze, nie zawsze prawidłowe badania mogą stanowić źródło inspiracji dla kolejnych naukowców. Mimo wszystko tak wielkie i szkodliwe pomyłki jak przy badaniu nad inteligencją, nie powinny się nigdy zdarzyć.

Eugenika (http://portalwiedzy.onet.pl/62643,,,,eugenika,haslo.html), nauka badająca możliwości rozwoju osobników o dodatnich cechach dziedzicznych osiągniętych przez selekcję na drodze genetycznej.

W praktyce eugenika działa w dwóch kierunkach: zapobiega rozmnażaniu się osobników słabych (z wadami genetycznymi) i dąży do tworzenia korzystnych warunków dla rozwoju osobników o dodatnich cechach genetycznych.

Tak więc zalicza się tu poradnictwo genetyczne (Genetyka populacji), świadome rodzicielstwo, walkę z alkoholizmem i chorobami wenerycznymi, propagowanie sportu i zdrowego trybu życia, higiena pracy oraz higiena psychiczna.

Autorem tego systemu poglądów był F. Galton. Zasady eugeniki zostały wypaczone przez nazizm.

Źródło informacji:

„Psychologia różnic indywidualnych” Strelau

Źródło grafiki strony głównej:

Dołącz do dyskusji
Nie ma jeszcze komentarzy
Komentarz *