Blog wykorzystuje pliki Cookies w celu realizacji świadczonych usług.
~ Psychologia ~
Niezwykła pamięć
Niedziela, 12 lipca 2015

Gdy nadchodzi czas egzaminów i napiętych terminów wiele osób żałuje, że nie jest w stanie szybciej się uczyć. Ograniczone tempo i selekcja zapamiętywanych elementów sprawia, że potrzebujemy wielu powtórek, zwłaszcza dużej ilości skomplikowanego materiału. Czasami zdarzają się jednak osoby o niezwykłych umysłach, które chłoną wiadomości z książek lub okazują zdolność wykonywania (niemal automatycznie) złożonych obliczeń matematycznych bez żadnych ograniczeń. Takich ludzi nazywamy sawantami.

Pamięć bez ograniczeń nie jest normą, ale pewną anomalią. Selektywność zarówno dostrzeganych jak i zapamiętywanych elementów sprawia, że nie doznajemy tzw. przeciążenia informacyjnego w świecie pełnym bodźców.

Termin sawant  oznacza w dosłownym tłumaczeniu „genialnego idiotę”. Kliniczne objawy tego zespołu opisał już w ubiegłym stuleciu psychiatra Down, ten sam, który odkrył zespół Downa. Zauważył, że niektóre osoby z upośledzeniem intelektualnym przejawiają niezwykłe zdolności w różnych dziedzinach. Do dziś zespół sawanta jest traktowany jako obraz tzw. zdolności wysepkowych (dysocjacyjnych), czyli bardzo rozwiniętej pojedynczej zdolności na tle globalnego obniżonego poziomu intelektualnego.

Sawanci a IQ
Osoba z wybitnymi zdolnościami w różnych dziedzinach, z bardzo wysokim IQ nie jest sawantem. Aby rozpoznać zespół sawanta musi występować upośledzenie intelektualne.

Zdolności przejawiane przez sawantów mogą być naprawdę niezwykłe. W literaturze można znaleźć notatki Thomasa Fullera, którego pacjent w ciągu minuty lub dwóch potrafił oszacować, ile sekund przeżył człowiek w wieku np. 60 lat, 5 dni i 6 godzin, mimo że nie potrafił wykonywać żadnych działań matematycznych (odejmować, dodawać itd.)

Nadzwyczajne zdolności mogą dotyczyć takich dziedzin jak: talent muzyczny (perfekcyjne odtworzenie raz usłyszanego utworu lub genialna improwizacja, nawet bez wcześniejszego uczenia się gry na instrumencie), uzdolnienia plastyczne (zazwyczaj charakteryzują się: precyzją, obfitością w szczegóły, ciekawą kolorystyką, monotematycznością), wybitne zdolności obliczeniowe (automatyczne przywoływanie konkretnych dat, działania na bardzo dużych liczbach), pojemność pamięci (niemal nieograniczona, zapamiętywanie i przypominanie wszystkich szczegółów) i inne uzdolnienia.

Najsłynniejsi sawanci

Leslie Lemke – niewidomy, opóźniony w rozwoju wirtuoz muzyki, który bezbłędnie odtwarza i komponuje własne utwory muzyczne, bez uprzedniej nauki gry na instrumencie.

Kim Peek – pierwowzór słynnego Rain Man, bez problemu wymienia numery kierunkowe i kody pocztowe wszystkich okręgów w USA, bez przerwy zapoznając się z książkami telefonicznymi i kalendarzami (zna na pamięć ponad 7600 książek adresowych).

Dyskusja na temat potencjalnych wyjaśnień zespołu sawanta toczy się nadal. Spitz i Vandervert wyjaśniają go na dwa sposoby.

Autyzm
Wybitne, niecodzienne zdolności mogą reprezentować także osoby z autyzmem. Jeżeli jesteś zainteresowany tym tematem, zajrzyj do książki Olivera Sacksa „Mężczyzna, który pomylił swoją żonę z kapeluszem” i przeczytaj opowiadanie pt. „Bliźniacy”.

Po pierwsze być może w przypadków takich osób mamy do czynienia z inteligentną nieświadomością, na którą składają się nieświadome procesy kształtowane w toku życia. Inteligentna nieświadomość (według autorów) ma być plastyczna i zmieniać się w zależności od sytuacji. Mają się na nią składać między innymi pamięć operacyjna oraz długotrwała. Jako potwierdzenie tej hipotezy traktuje się fakt, że u osoby upośledzonych intelektualnie uczenie się nieświadome jest tak samo efektywne, jak u osób przeciętnych.

Drugim terminem jest neuroalgorytm, czyli centralna zasada oznaczająca strategię aktywności neuronalnej, która ma być podstawą organizacji procesów psychicznych. Neuroalgorytm  ma za zadanie organizować inteligencję nieświadomą. Dzięki temu można wyjaśnić skomplikowane oszacowywanie wyników zadań arytmetycznych bez podstawowej znajomości matematyki.

Ciekawostka

Zapamiętywanie a wydobywanie

Potocznie mówi się, że osoby mające problem z pamięcią nie są w stanie zapamiętać prezentowanego im materiału. Tymczasem uczenie się to proces niezwykle skomplikowany, składający się z wielu etapów. Neuropsychologowie kliniczni za pomocą prostych testów różnicują u swoich pacjentów problemy zapamiętywania lub wydobywania. Zdarza się, że pacjent objawia niemal klasyczne problemy z pamięcią, ponieważ nie jest w stanie nauczyć się prostej listy słów (zazwyczaj około 15, czytanych 5-krotnie). Na tej podstawie można wysunąć wniosek, że pacjent nie konsoliduje śladu pamięciowego (nie zapamiętuje, jego hipokamp nie potrafi zakodować nowych faktów). Oprócz pytania osoby, ile i jakie słowa z listy udało się zapamiętać, na końcu badania prezentuje się szereg słów, składających się  wyrazów, które wcześniej znalazły się na liście oraz takich, które są całkowicie nowe. Pacjent musi rozpoznać, które z przedmiotów rzeczywiście miał wcześniej zapamiętać. Jeżeli rozpozna dużo więcej wyrazów niż sam był  w stanie wygenerować z pamięci, oznacza to, że przeważają problemy z wydobywaniem (pacjent zapamiętuje, ale nie jest w stanie przywołać zakodowanego faktu bez podpowiedzi). Jeżeli badana osoba nie przypomina sobie spontanicznie i nie rozpoznaje większości słów, ma problem z zapamiętywaniem, kodowaniem nowych informacji.

Problemy z pamięcią? U kogo występują?

Nasilone problemy z pamięcią kojarzą się potocznie głównie z chorobą Alzheimera. Tymczasem są objawem towarzyszącym wielu chorobom lub stanom. Na obniżenie zdolności zapamiętywania mogą skarżyć się osoby z depresją (długotrwałe obniżenie nastroju negatywnie wpływa na przebieg procesów umysłowych), osoby chorujące na nowotwór (jako skutek uboczny chemioterapii), pacjenci z innymi niż Alzheimer chorobami neurodegeneracyjnymi oraz  po udarach mózgu, z zaburzeniami  lękowymi i w przebiegu wielu innych chorób somatycznych, typu niewydolność nerek.

Co ciekawe, zaburzenia pamięci mogą pojawić przy silnym lęku i obawie przed zachorowaniem na chorobę Alzheimera, które występują zazwyczaj u opiekunów osób z tą chorobą neurodegeneracyjną. Przemęczenie związane z troską o bliską osobę wymagającą kompleksowej opieki oraz strach przed jej odziedziczeniem sprawiają, że sporadyczne zapominanie niektórych faktów będzie wyolbrzymiane i traktowane jako syndrom i pierwszy objaw choroby. Tymczasem choroba Alzheimera jest dziedziczona w zaledwie kilku procentach wszystkich przypadków, czyli niezwykle rzadko.

Źródło informacji:

„Neuronalny świat umysłu.” Rozdział A. Herzyk – Osobliwości w działaniu mózgu.

Źródło grafiki strony głównej:

Dołącz do dyskusji
3 komentarze
  1. 14 września 2015 o 17:28
    Zastanawiam się czy to tylko moja obserwacja, czy szersze zjawisko, że często osoby w wieku 50 plus uważają, ze mają problemy z pamięcią, nawet jeśli funkcjonują normalnie. Mam wrażenie, że to, co w młodszym wieku nazwaliby roztargnieniem teraz nazywają starczymi problemami z pamięcią. Widzę to zarówno u rodziców, jak i wujostwa - wszyscy skarżą się na pamięć, choć z zewnątrz wcale nie wygląda, jakby mieli z nią problem.
    • 5 lutego 2016 o 13:41
      Badania pokazują, że z wiekiem nasilają się problemy z uwagą, które mogą być przyczyną trudności z pamięcią (jak się nie skupimy i nie zauważymy, to nie zapamiętamy), a jest to związane ze spadkiem ilości niektórych neurotrasmiterów w ośrodkowym układzie nerwowym. Mimo wszystko funkcjonowanie w starości zależy od naprawdę wielu czynników, typu wykształcenie, treningi, cele, motywacja itd.
  2. 28 stycznia 2017 o 12:46
    Pamięć ludzka, choć tak namiętnie badana - jest moim zdaniem jeszcze daleko niezbadana i nieodgadniona. Ja w życiu codziennym często zauważam zarówno słabsze jak i mocniejsze strony pamięci. znałem jednego kumpla, który faktycznie potrafił zapamiętać ponad 60 numerów telefonów komórkowych. Praktycznie znał całą swoją książkę adresową w komórce. Jak to możliwe ? - pytali inni. A z kolei w podstawówce byli tacy, co mieli problem z nauczeniem się wiersza. Wiele zależy mimo wszystko od treningu pamięci, ale nieprzeciętne zdolności również mają niebagatelne znaczenie.
Komentarz *