Blog wykorzystuje pliki Cookies w celu realizacji świadczonych usług.
~ Neurobiologia, Psychologia ~
Co to w ogóle jest neuropsychologia?
Piątek, 5 lutego 2016

Odnoszę wrażenie, że zainteresowanie psychologią i biologicznym podłożem funkcjonowania człowieka ostatnio gwałtownie wzrasta. Dajemy się przekonać, że psychologia rzeczywiście może wiele wyjaśnić, a co za tym idzie poprawić jakość naszego życia. Dotychczas interesowaliśmy się głównie światem, który nas otacza i dopiero nie dawno zdaliśmy sobie sprawę, że tak naprawdę najmniej wiemy o nas samych. Tylko co przynosi nam coraz większa świadomość w tym zakresie?

mozgi (1)

Pokrewieństwo neurologii, czyli jakie są kompetencje neuropsychologa

Przedrostek „neuro” w nazwie neuropsychologia może kojarzyć się z neurologią lub szerzej pojętą neuronauką. Słusznie, rzeczywiście istnieje wiele powiązań neuropsychologii z medycyną. Tylko czym różnią się kompetencje lekarza neurologa od neuropsychologa?

Dobrze wiemy, że narządy naszego organizmu pełnią określone, przypisane im funkcje, np. trzustka produkuje insulinę (chociaż to nie jest jej jedyna funkcja). Neuronaukę natomiast interesuje głównie mózg. Jakie pełni funkcję? Ośrodki, które mieszczą się w pniu mózgu posiadają szereg zadań, dzięki którym jest jesteśmy w stanie funkcjonować. To właśnie tam mieszczą się ośrodku krążenia i oddychania. Inną funkcją mózgu są tzw. funkcje poznawcze, takie jak uwaga, spostrzeganie, pamięć, mowa czy myślenie. To właśnie ten aspekt najbardziej interesuje neuropsychologów.

Neurolodzy zajmują się zarówno Ośrodkowym, jak i Obwodowym Układem Nerwowym. Leczą schorzenia układu nerwowego farmakologicznie (neurochirurg chirurgicznie). Nie zajmują się jednak dokładną oceną takich funkcji jak pamięć czy uwaga. To zadanie należy do neuropsychologa. Funkcje poznawcze i ich przebieg silnie wyznaczają jakość i poziom naszego życia. Raczej trudno wyobrazić sobie moment, kiedy nie korzystamy z uwagi czy nie spostrzegamy czegoś, gdyż robimy to nieustannie.

Pacjent zazwyczaj trafia do neuropsychologa po wizycie w szpitalu lub u neurologa (chociaż nie zawsze tak się dzieje), dlatego istotna jest dobra współpraca między psychologiem a lekarzem. Jeżeli pacjent wcześniej miał udar mózgu lub uległ wypadkowi i doznał urazu czaszkowo-mózgowego zadaniem neuropsychologa jest ocena jego obecnego poziomu funkcjonowania poznawczego. Często jest to dla pacjenta i jego rodziny bardzo istotne, gdyż wyznacza możliwości radzenia sobie w życiu codziennym i kierunek rehabilitacji.

Oprócz tego zadaniem neuropsychologa jest udzielanie pacjentowi wsparcia w tak trudnym dla niego okresie. Możliwe, że będzie pierwszą osobą, która nazwie jego emocje.

Neuropsycholog może zaproponować terapię neuropsychologiczną, która przybiera różne formy, w zależności od tego, nad czym dokładnie się pracuje. Projektowanie skutecznej terapii zależy od wiedzy, doświadczenia i kreatywności psychologa. Póki co często rehabilitację kojarzy się wyłącznie jako ruchową. Tymczasem mózg również potrzebuje odpowiedniej stymulacji, co pozwoli na poprawę lub wrócenie do formy sprzed choroby/urazu.

Skuteczność takiej terapii potwierdza wiele badań. Niestety dostępność do niej, zwłaszcza darmowa jest zbyt mała (np. jeśli uwzględnimy częstotliwość spotkań, które wynikają z odgórnych limitów). Niemniej jednak warto szukać pomocy. Odnoszę wrażenie, że neuropsychologia staje się coraz bardziej popularna i coraz mniej osób pyta mnie, o co właściwie w tym chodzi. Terapia neuropsychologiczna jest często szansą na poprawę jakości życia pacjenta.

Zdarza się także, że pacjent trafia w pierwszej kolejności do neuropsychologa. Wtedy zazwyczaj proponuje się równoległą wizytę u neurologa i przeprowadzenie badań neuroobrazowych w celu wykluczenia poważniejszych schorzeń. Pacjenci najczęściej skarżą się na problemy z koncentracją i pamięcią. Doświadczony neuropsycholog potrafi przeprowadzić diagnostykę pod kątem chorób otępiennych, jednak początkowe skargi pacjenta mogą mieć różne przyczyny i wcale nie muszą oznaczać postępującego procesu chorobowego. Zaburzenia pamięci i koncentracji mogą towarzyszyć depresji lub być związane z przepracowaniem. Często zdarza się, że do gabinetu trafiają ludzie, którzy w swojej rodzinie zetknęli się z chorobami neurodegeneracyjnymi i żyją w lęku, że ich także to czeka. Psycholog powinien przeprowadzić badanie. Może także zlecić wizytę kontrolną za pół roku.

Tylko testy?

Badanie neuropsychologiczne polega na ocenie funkcji poznawczych. Składa się z szeregu zadań, które wymagają użycia takich procesów jak uwaga czy pamięć. Każdy z nich jest wewnętrznie zróżnicowany, dlatego prób, które składają się na jeden proces może być naprawdę dużo. Czasami nie można wykonać wszystkich zadań podczas jednej wizyty, gdyż pacjent byłby za bardzo zmęczony.

Często słyszę, że zawód neuropsychologa kojarzy się wyłącznie z robieniem testem. Tymczasem wiele informacji wnosi sam wywiad z pacjentem i jego rodziną. Najważniejsza jest obserwacja – królowa neuropsychologii,  gdyż to nie testy oceniają pacjenta, ale doświadczony psycholog. Zadania testowe mają za zadanie pomóc i ułatwić ocenę poziomu funkcjonowania pacjenta w stosunku do poziomu wykonania tych samych ćwiczeń przez innych ludzi (tzw. normy). Często jednak wykorzystuje się próby kliniczne, czyli zadania zaprojektowane przez neuropsychologa, które równie trafnie (czasami nawet dokładniej) oceniają funkcje osoby badanej. Zazwyczaj zajmują mniej czasu, a sposób ich przeprowadzenia zależy od doświadczenia i teorii, na której opiera się psycholog.

Co wnoszą badania neuropsychologów?

Ideą jest to, że jako ludzie chcemy wiedzieć jak funkcjonujemy, skąd bierze się nasza inteligencja i jak to jest, że jesteśmy w stanie poruszać się w tak skomplikowanym świecie. Badania neuropsychologów to często małe cegiełki, wąskie wycinki wiedzy, które staramy się składać w jedną większą teorię i poznać tajemnice ludzkiego umysłu. Sporo się dowiedzieliśmy, ale istnieje jeszcze wiele sekretów.

Badania neuropsychologów mogą dotyczyć różnych dziedzin. Począwszy od diagnostyki chorób otępiennych (ustaliliśmy, że jedną z funkcji mózgu są funkcje poznawcze, tak więc większość niepokojących zmian w nim zachodzących będzie się manifestować właśnie w trudnościach z tymi funkcjami) po kształtującą się  neuropsychologię sportu. Zgromadzona wiedza ma pomóc w projektowaniu skutecznych form rehabilitacji i poprawie jakości życia pacjentów.

Dołącz do dyskusji
2 komentarze
  1. 5 lutego 2016 o 19:37
    Żaden test nie zastąpi dobrego psychologa i jego kompetencji, dlatego to jego praca jest najważniejsza.
  2. 31 lipca 2016 o 12:46
    Bardzo fajnie i lekko napisane :)
Komentarz *